Δημοσιεύτηκε στην Προλεταριακή Σημαία φύλ. 1004, στις 28/4/2026
Το πρωί της 15ης Μάρτη του 1944 περισσότεροι από 1000 Ταγματασφαλίτες, Χωροφύλακες, άντρες της Ειδικής Ασφάλειας και Γερμανοί αξιωματικοί εισβάλλουν στην Καλογρέζα, συνοικία της Νέας Ιωνίας, όπου κατοικούσαν κυρίως πρόσφυγες εργάτες. Μπήκαν σε σπίτια, πλιατσικολόγησαν, συνέλαβαν, βασάνισαν και τελικά εκτέλεσαν 23 πατριώτες, στην πλειοψηφία τους εργάτες. Ήταν το δεύτερο μπλόκο στην Αττική. Λίγες μέρες νωρίτερα έγινε το πρώτο μπλόκο στην Κοκκινιά. Σ’ αυτό σκοτώθηκαν δεκάδες αλλά ο λαός της αντιστάθηκε ένοπλα επί 3 μέρες.
Τα μπλόκα ήταν μια ύπουλη τακτική που εφάρμοσαν οι Ναζί και οι ντόπιοι συνεργάτες τους, με επιδρομές κυρίως σε εργατικές και προσφυγικές συνοικίες. Είχαν ως στόχο να συλλάβουν και να δολοφονήσουν μέλη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ, να τρομοκρατήσουν τον πληθυσμό και να ανακαταλάβουν περιοχές που ουσιαστικά ήταν υπό την κυριαρχία του ΕΑΜ. Σε πολλές περιπτώσεις, οι συλληφθέντες μεταφέρονταν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία. Τα μπλόκα ξεκίνησαν το 1944 όταν ένα μεγάλο μέρος της χώρας είχε απελευθερωθεί από τον ΕΛΑΣ και ήταν πλέον φανερό ότι θα έχαναν γενικότερα τον πόλεμο. Μέσα στους στόχους τους ήταν και η ισχυροποίηση της δωσίλογης κυβέρνησης Ράλλη, των Ταγμάτων Ασφαλείας και των δωσιλόγων ώστε, στην περίπτωση που αναγκάζονταν να αποχωρήσουν από την Ελλάδα, να ελαχιστοποιηθούν οι πιθανότητες κατάληψης της εξουσίας από το ΕΑΜ.
Η Καλογρέζα ήταν μια εργατούπολη με λιγνιτωρυχεία και υφαντουργεία. Ειδικά τα λιγνιτωρυχεία είχαν καθοριστική σημασία για την ηλεκτροδότηση της πόλης και για τις ανάγκες των κατακτητών. Γι’ αυτό και επιτάχθηκαν από την αρχή της Κατοχής. Οι περίπου 1500 εργάτες σε αυτά είχαν οργανωθεί στο Εργατικό ΕΑΜ και ανέπτυξαν πλούσια αντιστασιακή δράση. Συμμετείχαν σε όλες τις λαϊκές κινητοποιήσεις μέσα στην Κατοχή, στις διαδηλώσεις ενάντια στην πείνα τον Απρίλη του 1942 και στις συγκρούσεις για τη ματαίωση της επιστράτευσης τον Μάρτη του 1943. Στις 24 Απρίλη 1942 οι Γερμανοί εκτέλεσαν τον ανθρακωρύχο Στέφανο Μαρούλη και στις 11 Σεπτέμβρη του 1942 εκτελέστηκε ο πρόεδρος του Σωματείου Ανθρακωρύχων Καλογρέζας, Πέτρος Κοφινάκος, επειδή καλούσε τους συναδέλφους του σε απεργία.
Παρά την τρομοκρατία, η αντιστασιακή δράση των ανθρακωρύχων συνεχίστηκε. Την 1η Σεπτέμβρη του 1943 διαδήλωσαν στη Νέα Ιωνία για τη σύλληψη 5 συναδέλφων τους. Ήταν αποφασισμένοι να τους απελευθερώσουν από το αστυνομικό τμήμα. Όμως, με διαταγή του επικεφαλής της χωροφυλακής Δ. Αλεξόπουλου, οι αστυνομικοί άνοιξαν πυρ και σκότωσαν 3 ανθρακωρύχους. Η απάντηση δεν άργησε να έρθει. Μέσα σε λίγες μέρες, στις 26 Σεπτέμβρη, μέλη της ΟΠΛΑ εκτέλεσαν τον Αλεξόπουλο, παίρνοντας εκδίκηση. Από τότε άρχισε να οργανώνεται το μπλόκο και η επίθεση των δωσιλόγων στην Καλογρέζα. Τον Μάρτη του 1944 οι λιγνιτωρύχοι της Καλογρέζας αποφάσισαν να προχωρήσουν σε κινητοποιήσεις. Στις 14 Μάρτη κατέθεσαν στην εργοδοσία τα αιτήματά τους. Αυτό θα προκαλούσε προβλήματα στην παραγωγική διαδικασία. Μετά από δύο στοχευμένες επιχειρήσεις εναντίον της ηγεσίας του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ της Νέας Ιωνίας, και θεωρώντας την άμυνα της συνοικίας αποδυναμωμένη, αποφάσισαν να μπουν στην Καλογρέζα στις 15 Μάρτη.
Το πρωί εκείνης της ημέρας ομάδες ανδρών της Χωροφυλακής και Ταγμάτων Ασφαλείας περικύκλωσαν τη συνοικία. Ξεκίνησαν έρευνες σε σπίτια και συγκέντρωσαν υπόπτους για έλεγχο. Μπροστά στο αστυνομικό τμήμα συγκεντρώθηκαν περίπου 400 άντρες και γυναίκες. Όσοι αναγνωρίζονταν ως αντιστασιακοί, περνούσαν από ανάκριση και βασανιστήρια. Οι εκτελέσεις ξεκίνησαν από το πρωί και κράτησαν μέχρι το απόγευμα. Πρώτος εκτελέστηκε ο 19χρονος εργάτης, μέλος της ΕΠΟΝ, Παναγιώτης Μικρόπουλος. Σε ολιγάριθμες ομάδες μεταφέρονταν στο κοντινό ρέμα του Ποδονίφτη και εκτελούνταν. Συνολικά 23. Μέσα σε αυτούς και ένας Ιταλός αντιφασίστας. Οι συλληφθέντες ήταν πάνω από 200. Οι περισσότεροι κλείστηκαν στις φυλακές και αργότερα αφέθηκαν ελεύθεροι. Όμως, 14 από αυτούς παραδόθηκαν στους Γερμανούς και στάλθηκαν στη Γερμανία για καταναγκαστική εργασία με μια αποστολή 1000 ατόμων.
Αξιοσημείωτη είναι η ιστορία των τελευταίων. Από ντοκιμαντέρ που επιμελήθηκε ο Δήμος Ν. Ιωνίας το 2018 πληροφορούμαστε ότι μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο Neuengame στο Αμβούργο. Οι όμηροι του μπλόκου της Καλογρέζας μεταφέρονται στη Βρέμη σε κάτεργο για την κατασκευή ενός καταφυγίου υποβρυχίων. Δουλεύουν 12 ώρες την ημέρα με ελάχιστο φαγητό. Χιλιάδες πεθαίνουν εκεί. Στις 27/3/1945 το έργο βομβαρδίζεται από την βρετανική αεροπορία. Καθώς ο πόλεμος τελειώνει, οι Γερμανοί αδειάζουν τα στρατόπεδα για να εξαφανίσουν τις αποδείξεις των θηριωδιών που διέπραξαν. Χιλιάδες κρατούμενοι φορτώνονται σε πλοία στη Βαλτική θάλασσα. Δύο πρώην υπερωκεάνια, το «Καπαρκόνα» και το «Ντόιτσλαντ», καθώς και το φορτηγό «Τίλμπεκ» γεμίζουν με χιλιάδες κρατούμενους. Στις 3/5/1945 τα πλοία βομβαρδίζονται από τη βρετανική αεροπορία. Το «Καπαρκόνα» βυθίζεται. Το αποτέλεσμα της επιχείρησης ήταν να βρουν τραγικό θάνατο 7000. Όλοι οι όμηροι του μπλόκου της Καλογρέζας πέθαναν εκτός από 3 που κατάφεραν να σωθούν. Τα ονόματά τους ήταν Σπύρος Πασάλογλου, Λευτέρης Αυγουστίδης και Νίκος Λιαρούτσος. Ο φάκελος του «Καπαρκόνα» βρίσκεται στα αρχεία της βρετανικής αεροπορίας και έχει σφραγιστεί για 100 χρόνια. Ακόμα και σήμερα, πολύτιμες πληροφορίες για το περιστατικό μένουν στο σκοτάδι.
Από τους βασικούς οργανωτές του μπλόκου ήταν ο διευθυντής της Ειδικής Ασφάλειας, υποστράτηγος Αλέξανδρος Λάμπου, ο διοικητής των Ταγμάτων Ασφαλείας, δύο διευθυντές της Χωροφυλακής και ένας Γερμανός αξιωματικός. Οι ανακρίσεις και τα βασανιστήρια έγιναν μπροστά σε αξιωματικούς της Χωροφυλακής, διερμηνείς και Γερμανούς.
Οι δίκες των δωσιλόγων πραγματοποιήθηκαν μερικά χρόνια αργότερα. Στις περισσότερες οι κατηγορούμενοι αθωώνονταν ή φυλακίζονταν για ελάχιστο χρόνο. Έτσι, και στη δίκη για το μπλόκο της Καλογρέζας που ξεκίνησε στις 5/11/1946, οι 13 από τους 15 κατηγορουμένους αθωώθηκαν. Ο Λάμπου καταδικάστηκε σε θάνατο αλλά τελικά αποφυλακίστηκε το 1952. Ο τελευταίος από τους κατηγορουμένους που δικάστηκε ερήμην ήταν ένας από τους διερμηνείς, ο Ευθύμιος Κωνσταντινίδης, ο οποίος όμως είχε ήδη εκτελεστεί από την ΟΠΛΑ δύο χρόνια νωρίτερα, στη μάχη του Δεκέμβρη του ’44. Άλλοι δύο από τους πρωτεργάτες που δεν πρόλαβαν να οδηγηθούν σε δίκη ήταν ο επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος, μοίραρχος Κ. Παπακώστας και ένας αξιωματικός της Ειδικής Ασφάλειας, ο Γ. Μαντάς, που σκοτώθηκαν κι αυτοί τον Δεκέμβρη του ’44.
Σήμερα υπάρχει στην Καλογρέζα στήλη με τα ονόματα των νεκρών του μπλόκου. Θυμίζουν σε όλους μας πως αυτοί και χιλιάδες άλλοι θυσιάστηκαν για την λευτεριά της πατρίδας μας και για ένα καλύτερο μέλλον του λαού της. Θυμίζουν ότι εκτελέστηκαν από Έλληνες συνεργάτες των Γερμανών γιατί, παρά την προσπάθεια του επίσημου κράτους να φανεί ότι στην Κατοχή αγωνίστηκε το έθνος ενωμένο, η αλήθεια βρίσκεται στον αντίποδα. Όχι μόνο ένα μέρος της αστικής τάξης συνεργάστηκε επίσημα με τον κατακτητή ή πλούτισε από τον μαυραγοριτισμό αλλά βρέθηκαν χιλιάδες αποβράσματα που εξοπλίστηκαν ενάντια στους πραγματικούς αγωνιστές και δεν τιμωρήθηκαν. Αντίθετα, στο μετεμφυλιακό κράτος, κατέλαβαν περίοπτες θέσεις στον κρατικό μηχανισμό. Η ιστορία όμως τους έχει καταγράψει με τα πιο μελανά χρώματα. Αλήθεια, ποια σχέση μπορεί να έχουν οι προδότες και οι κουκουλοφόροι της Κατοχής που έδειχναν με το δάχτυλο τους αγωνιστές, με τους υπέροχους λαϊκούς ανθρώπους που αντιστάθηκαν στον κατακτητή; Ποια σχέση έχουν οι Ταγματασφαλίτες που ορκίζονταν στον Χίτλερ και τρομοκρατούσαν τον λαό, με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ που έδωσαν απλόχερα τη ζωή τους για την λευτεριά; Ποια σχέση έχει όλος αυτός ο κόσμος της σαπίλας με τους 200 κομμουνιστές της Καισαριανής με το καθαρό βλέμμα και την αγέρωχη στάση, όπως αποδείχθηκε περίτρανα από τις πρόσφατες φωτογραφίες της εκτέλεσής τους; Μόνο περηφάνια μπορούμε να νιώθουμε για όλους αυτούς που πότισαν το χώμα της πατρίδας μας με το αίμα τους στην Κατοχή αλλά και για τους άξιους συνεχιστές τους στον ΔΣΕ και στα μετεμφυλιακά χρόνια. ΑΘΑΝΑΤΟΙ!
Σ.Σ.
Πηγές
Μ. Χαραλαμπίδης, «Οι δωσίλογοι», εκδ. Αλεξάνδρεια
Ντοκιμαντέρ του Δήμου Ν. Ιωνίας https://www.youtube.com/watch?v=WamO3G-lyiw
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου