50 χρόνια από τον θάνατο του Μάο. Η επανάσταση δεν τελειώνει με την κατάληψη της εξουσίας

 

Δημοσιεύτηκε στην Προλεταριακή Σημαία φυλ. 1013, στις 5/9/2026

 

Ο Μάο διατάζει τον Λαϊκό Στρατό να διασχίσει τον Γιανγκτσέ

Στις 9 Σεπτέμβρη του 1976 έφυγε από τη ζωή ο ιστορικός ηγέτης του κινεζικού λαού Μάο Τσε Τουνγκ. Η σημασία της επετείου των 50 χρόνων δε βρίσκεται σε μια τυπική αναφορά στη ζωή και την προσωπικότητα του μεγάλου διανοητή και κομμουνιστή ηγέτη που σφράγισε τον 20ό αιώνα, αλλάζοντας τη ροή της ιστορίας στην Κίνα, αλλά κυρίως στα προβλήματα που έθεσε η ίδια η επαναστατική διαδικασία και, πάνω απ’ όλα, στα ερώτηματα που ο Μάο έθεσε με ιδιαίτερη ένταση. Συνεχίζεται η ταξική πάλη όταν η εργατική τάξη έχει κατακτήσει την εξουσία και αρχίζει η οικοδόμηση του σοσιαλισμού; Υπάρχει ο κίνδυνος πισωγυρίσματος και ποιος ο ρόλος των μαζών στην αποτροπή του; Μπορεί ένα κομμουνιστικό κόμμα να παραμείνει κόμμα της επανάστασης όταν μετατρέπεται σε κρατικό μηχανισμό; Πώς αντιμετωπίζεται η δυνατότητα να εμφανιστούν μέσα του δυνάμεις που επιδιώκουν διαφορετικό δρόμο;

 

Η ιστορική διαδρομή του κινεζικού λαού, με την καθοδήγηση του Μάο, προς τη νίκη του 1949 ήταν αποτέλεσμα της εφαρμογής της επαναστατικής μαρξιστικής-λενινιστικής θεωρίας στις ιδιαίτερες συνθήκες μιας χώρας με βαθιές φεουδαρχικές δομές και ξένη εξάρτηση. Ο Μάο από τα νεανικά του χρόνια επηρεάστηκε από τον αντιφεουδαρχικό-αντιιμπεριαλιστικό αγώνα και την επανάσταση του 1911 που γκρέμισε τη μοναρχία. Λίγα χρόνια μετά, η Οκτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία, επέδρασε καταλυτικά στη διαμόρφωση της πολιτικής του σκέψης. Συμμετείχε στις μεγάλες φοιτητικές και εργατικές εξεγέρσεις του κινήματος της 4^ης Μάη του 1919 και πολύ σύντομα θα βρεθεί μέσα στα ιδρυτικά μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος (1921).

Οι επόμενες δεκαετίες ήταν για την Κίνα γεμάτες με πολιτικοστρατιωτικά γεγονότα στα οποία ο Μάο άφησε τη σφραγίδα του μεγάλου διανοητή αλλά και του αλύγιστού επαναστάτη. Με εξεγέρσεις σε μεγάλες πόλεις και στη συνέχεια με αλλεπάλληλους εθνικοαπελευθερωτικούς και εμφυλίους πολέμους (1927-1949), ο κινεζικός λαός αντιμετώπισε όχι μόνο τους γιαπωνέζους εισβολείς αλλά τελικά και το εθνικιστικό Κουομιτάνγκ. Η διαδρομή αυτή σημαδεύτηκε από τη δημιουργία του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού και την τιτάνια εποποιία της Μεγάλης Πορείας (1934-35).

Στη διάρκεια αυτού του αγώνα, η συμμαχία της εργατικής τάξης με την αγροτική φτωχολογιά και η στρατηγική του «παρατεταμένου λαϊκού πολέμου» απέδειξαν ότι οι καταπιεσμένες μάζες γίνονται οι πραγματικοί αρχιτέκτονες της ιστορίας όταν συνειδητοποιούν τη δύναμή τους. Μέσα σε αυτή τη διαδρομή, ο Μάο συνδύασε την πολιτική δράση με ένα εκτεταμένο θεωρητικό έργο σχετικά με τις τάξεις, τις αντιθέσεις, τον ανταρτοπόλεμο, το ενιαίο μέτωπο, το κόμμα, τη σοσιαλιστική οικοδόμηση και τον διαλεκτικό υλισμό. Η αλάνθαστη τακτική του ανταρτοπολέμου που διατύπωσε «Όταν ο εχθρός προελαύνει, υποχωρώ. Όταν ο εχθρός στρατοπεδεύει, τον ενοχλώ. Όταν ο εχθρός εξαντλείται, τον σφυροκοπώ. Όταν ο εχθρός υποχωρεί, τον καταδιώκω», εφαρμόστηκε όλο το διάστημα των συγκρούσεων και έφερε την νίκη και την κατάκτηση της εξουσίας από το ΚΚΚ το 1949.

Η νίκη αυτή είχε διεθνή απήχηση, ιδιαίτερα στους λαούς της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Δεκάδες κινήματα εμπνεύστηκαν από την κινεζική επανάσταση, ακόμα και μετά την ρεβιζιονιστική στροφή του 1956 της Σοβιετικής Ένωσης, όπως οι Μαύροι Πάνθηρες στις ΗΠΑ, ο Μάης του ’68, ο πόλεμος του Βιετνάμ κ.ά.

Με την ανακήρυξη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, τέθηκαν τα θεμέλια για τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της χώρας. Η εξάλειψη της ανεργίας και της πείνας, η χειραφέτηση των γυναικών, η εκπαίδευση και η δωρεάν περίθαλψη για όλους, η αποκέντρωση των δομών κ.ά. αποτέλεσαν πρωτοφανή επιτεύγματα που απέδειξαν την ανωτερότητα των νέων παραγωγικών σχέσεων που άρχισαν να διαμορφώνονται. Με το «Μεγάλο Άλμα προς τα εμπρός», που ξεκίνησε να πραγματοποιείται το 1958, ο κινέζικος λαός, στηριζόμενος στις τεράστιες πλουτοπαραγωγικές πηγές τής χώρας, πέτυχε υψηλούς ρυθμούς στην παραγωγή (αγροτική και βιομηχανική), μέσω των Λαϊκών Κοινοτήτων και των Συνεταιρισμών. Ακόμη και όταν παρουσιάστηκαν ακραία φυσικά φαινόμενα, επιδημίες ή εκδηλώθηκε η ανοιχτή υπονόμευση από εξωτερικές δυνάμεις, η αρχή τής «στήριξης στις δικές μας δυνάμεις» μέσα από την οικοδόμηση μιας αυτόνομης παραγωγικής βάσης έφερε εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Ωστόσο, η πιο καθοριστική και πρωτοπόρα συμβολή στη μαρξιστική-λενινιστική θεωρία ήταν η ανάδειξη της άποψης ότι η κατάληψη της πολιτικής εξουσίας από τον λαό και η κρατικοποίηση των μέσων παραγωγής δεν συνεπάγονται την αυτόματη εξαφάνιση των ταξικών αντιθέσεων. Αντίθετα, η ταξική πάλη συνεχίζεται με οξύτητα και μέσα στις συνθήκες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Ο Μάο επεσήμανε ότι τα κατάλοιπα της παλιάς κοινωνίας, η γραφειοκρατία, τα νέα αστικά στρώματα που αναδεικνύονται στην πορεία, η συνεχιζόμενη διαφορά ανάμεσα στην πνευματική και τη χειρωνακτική εργασία αναπαράγουν αστικές αντιλήψεις. Το πιο επικίνδυνο φαινόμενο ήταν η συγκρότηση μιας νέας προνομιούχας ομάδας μέσα στα ίδια τα σπλάχνα του κράτους, της οικονομίας αλλά και του ίδιου του κόμματος, η οποία απομακρυνόταν από τις μάζες και προέκρινε την υποταγή στους νόμους της αγοράς και του κέρδους. Η έννοια της «νέας αστικής τάξης» αποκτά επομένως ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται μόνο για την επιστροφή των παλιών εκμεταλλευτριών τάξεων. Το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί μέσα στη νέα κοινωνία, ακόμη και σε τμήματα των εργαζομένων, του κρατικού μηχανισμού ή του ίδιου του κόμματος, όταν αναπτύσσονται συμφέροντα και τρόποι ζωής που συνδέονται με την αστική λογική.

Απέναντι στον κίνδυνο της αστικής παλινόρθωσης και με δεδομένο πλέον το πισωγύρισμα στην Σοβιετική Ένωση, η απάντηση δόθηκε με μια πρωτοφανή κινητοποίηση των ίδιων των μαζών. Η Μεγάλη Προλεταριακή Πολιτιστική Επανάσταση (ΜΠΠΕ) που κήρυξε ο Μάο το 1966 υπήρξε μια νέα «έφοδος στον ουρανό», μια γιγαντιαία πολιτική και ιδεολογική μάχη. Το σύνθημα για κριτική και έφοδο στα επιτελεία που είχαν αποκοπεί από τη βάση έγινε η πυξίδα για εκατομμύρια εργάτες, αγρότες και νέους. Έτσι, ένα επαναστατικό κόμμα που ήδη κατέκτησε την εξουσία καλούσε σε ενεργοποίηση την ίδια την κοινωνία, να ελέγξει, να αμφισβητήσει και να μετασχηματίσει τις δομές της εξουσίας.

Η σύγκρουση με τις αστικές και ρεβιζιονιστικές δυνάμεις υπήρξε αμείλικτη. Δεν αφορούσε μόνο θεωρητικές διαφωνίες, αλλά το θεμελιώδες ζήτημα τού ποιος δρόμος θα επικρατήσει, ο σοσιαλιστικός ή ο καπιταλιστικός. Παρά τις δυσκολίες, τις αντιφάσεις και τα προσωρινά πισωγυρίσματα, η Πολιτιστική Επανάσταση απέδειξε ότι η εξέλιξη της κοινωνίας και η κατεύθυνση που θα επικρατήσει δεν είναι αναπόφευκτη νομοτέλεια, αλλά πεδίο σκληρής ταξικής αντιπαράθεσης.

Έτσι, στην οικονομία προκρίθηκαν πρακτικές που αφορούσαν στη συμμετοχή των εργατών στη διεύθυνση και στη σύνδεση των στελεχών με την παραγωγική εργασία. Στην κομματική ζωή, μέσω της κριτικής και της αυτοκριτικής, προωθήθηκε το σπάσιμο της αντίληψης ότι η κομματική ιεραρχία αποτελεί από μόνη της εγγύηση για την επαναστατική πορεία. Η ΜΠΠΕ έθεσε έντονα το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στις μάζες και στο κόμμα. Η επαναστατική εξουσία δεν μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό διοίκησης ερήμην της κοινωνίας. Χρειάζεται διαρκής σύνδεση με τους εργαζόμενους, πολιτική και ιδεολογική πάλη, μελέτη της θεωρίας και προσπάθεια αντιμετώπισης των αστικών επιρροών.

Σε διεθνές επίπεδο, η ΜΠΠΕ θα δώσει καύσιμα σε εκατομμύρια κομμουνιστές που αντιλήφθηκαν τη ρεβιζιονιστική στροφή της Σοβιετικής Ένωσης, με αποτέλεσμα να δημιουργήσουν μαρξιστικά - λενινιστικά κόμματα και να αντιταχθούν στην πολιτική των ρεφορμιστικών κομμάτων στις χώρες τους.

Δυστυχώς, μετά τον θάνατο του Μάο, η Πολιτιστική Επανάσταση τερματίστηκε και η νέα κατεύθυνση έδωσε όλο και μεγαλύτερο χώρο στην αγορά, στα υλικά κίνητρα και στην ιδιωτική πρωτοβουλία, με αποτέλεσμα την παλινόρθωση του καπιταλισμού και σε αυτή τη χώρα.

Πενήντα χρόνια μετά το θάνατο του Μάο, το επίδικο σίγουρα δεν βρίσκεται σε μια ακόμα μουσειακή αγιογραφία ή στην υπεράσπιση ενός «αλάνθαστου» ηγέτη που έτσι κι αλλιώς δεν ήταν, αλλά στην αναζήτηση των προβλημάτων της σοσιαλιστικής οικοδόμησης που αυτός ο ηγέτης έφερε στην επιφάνεια και επιχείρησε να δώσει κάποιες πρώτες απαντήσεις, μέσα από την ΜΠΠΕ, με όπλο την κινητοποίηση των μαζών.

Η κινεζική κοινωνία δεν κατάφερε να φτάσει στην οριστική νίκη. Αυτό δε μειώνει καθόλου την αξία της προσπάθειας. Αντίθετα, θέτει τις βάσεις για τις επόμενες. Η παρακαταθήκη αυτού του αγώνα παραμένει ζωντανή. Η μετατροπή της Κίνας σε ένα καπιταλιστικό περιβάλλον άγριας εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης και σε μια ιμπεριαλιστική δύναμη με πρωταγωνιστικό ρόλο επιβεβαίωσε, με τον πιο καθαρό τρόπο, τις προειδοποιήσεις του Μάο για το πού οδηγεί η εγκατάλειψη της επαναστατικής γραμμής. Σε μια εποχή που ο ιμπεριαλισμός έχει φέρει τον κόσμο στα πρόθυρα ενός γενικευμένου πολέμου και η εκμετάλλευση της εργατικής τάξης κυριαρχεί, τα διδάγματα της Κινεζικής Επανάστασης και της ΜΠΠΕ παραμένουν ζωντανά εργαλεία ανάλυσης και δράσης.

Σ.Σ.