107 χρόνια από τη δολοφονία των κομμουνιστών ηγετών του γερμανικού προλεταριάτου

 

Δημοσιεύτηκε στην Προλεταριακή Σημαία φύλ. 1000 στις 31/1/2026

«Η επανάσταση, όμως, είναι η μόνη μορφή "πολέμου" -κι αυτός είναι ένας αξιοπερίεργος νόμος της Ιστορίας- στην οποία η τελική νίκη μπορεί να προετοιμαστεί μόνο με μια σειρά από "ήττες"». (Ρ. Λούξεμπουργκ)

 

Τον Γενάρη του 1919 η Γερμανία ζούσε μια εργατική επανάσταση. Από τον Νοέμβρη του 1918, ένα χρόνο μετά την Οκτωβριανή, οι Γερμανοί εργάτες ήταν σε αναβρασμό. Η αστική τάξη και οι μεγαλογαιοκτήμονες (γιούνκερ), τρομοκρατημένοι μήπως η χώρα τους γίνει το δεύτερο κράτος με εργατική εξουσία και με τη αμέριστη βοήθεια του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος (SPD) που πρόδωσε τα ιδανικά της εργατικής τάξης, έπνιξαν στο αίμα την επανάσταση. Η άγρια δολοφονία των ηγετών του γερμανικού προλεταριάτου, Ρόζας Λούξεμπουργκ και Καρλ Λίμπκνεχτ, μπορεί να επισφράγισε την ήττα της επανάστασης αλλά αποτέλεσε και ένα μεγάλο μάθημα για το γερμανικό προλεταριάτο, ότι δηλαδή «η "δημοκρατία" δεν είναι παρά ένα προκάλυμμα της αστικής καταλήστευσης και της πιο άγριας βίας». (Λένιν)

 

Οι αιτίες και η αφορμή

Η Γερμανία, τον Νοέμβρη του 1918, αν και δεν είχε τελειώσει επίσημα ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος αλλά υπογράφηκαν συνθήκες ανακωχής, ήταν ο μεγάλος ηττημένος, πληρώνοντας το ακριβότερο τίμημα σε νεκρούς (πάνω από 2 εκατομμύρια), με καταστροφή της οικονομίας της και με έναν λαό καταδικασμένο στην πείνα και την εξαθλίωση. Αντίθετα η αστική τάξη της χώρας και οι γιούνκερ, ακόμα και μέσα στη δίνη του πολέμου, κατάφεραν να θησαυρίσουν πάνω στο αίμα των νεκρών και των σακατεμένων.

Μεγάλη όμως επίδραση στο προλεταριάτο της χώρας είχε η πρόσφατη Οκτωβριανή Επανάσταση που έδωσε ελπίδες και προοπτική στην εργατική τάξη ολόκληρου του κόσμου.

Η αφορμή δεν ήταν δύσκολο να δοθεί. Στα τέλη Οκτώβρη του 1918, όταν το γερμανικό ναυτικό πήρε εντολή να δώσει μια μάχη με τους Άγγλους, τα πληρώματα των πλοίων στασίασαν και τα πλοία επέστρεψαν στην Γερμανία. Η ηγεσία του ναυτικού ξεκίνησε διώξεις εναντίον των ναυτών και όταν αυτοί πραγματοποίησαν διαδήλωση στο Κίελο στις 3 Νοέμβρη, η απάντηση του γερμανικού κράτους ήταν η καταστολή. Πυροβόλησαν εναντίον των διαδηλωτών σκοτώνοντας 8 και τραυματίζοντας δεκάδες.

 

Τα Σοβιέτ

Στις 4 Νοέμβρη, όμως, ο στρατός που στάλθηκε για να συνεχίσει την καταστολή ενώθηκε με τους εξεγερμένους ναύτες και σχηματίστηκε το Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών στο Κίελο. Τις επόμενες μέρες ο εφιάλτης των Γερμανών αστών έγινε πραγματικότητα. Σε όλη τη χώρα, ο λαός ξεσηκώθηκε και δημιουργήθηκαν Σοβιέτ παντού.

Στις 9 Νοέμβρη, στη μεγαλειώδη πορεία των εργατών στο Βερολίνο, με πρωτοβουλία των Σπαρτακιστών που ήταν το επαναστατικό τμήμα του Ανεξάρτητου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (USPD) με ηγέτες τους Λίμπκνεχτ, Λούξεμπουργκ, Μέρινγκ, Τσέτκιν κ.ά. οι εργάτες, ζητώντας να σταματήσει ο πόλεμος και να καταργηθεί η μοναρχία, πήραν την εξουσία στην πόλη. Αφού κατέλαβαν το παλάτι και πολλά κυβερνητικά κτήρια, ο Λίμπκνεχτ σε μια τεράστια συγκέντρωση στο Βερολίνο ανακηρύσσει την Γερμανία «Ελεύθερη Σοσιαλιστική Δημοκρατία» και καλεί τους εργάτες και τους στρατιώτες στη συγκρότηση επαναστατικής κυβέρνησης. Στο Μπρεσλάου οι εργάτες απελευθέρωσαν την Λούξεμπουργκ που βρισκόταν φυλακισμένη τα τελευταία 2 χρόνια.

 

Η σοσιαλδημοκρατία

Από τη δύσκολη κατάσταση ανέλαβε να βγάλει την αστική τάξη το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. Ο ηγέτης του, Φ. Έμπερτ, γίνεται πρωθυπουργός και αναλαμβάνει να συντρίψει την επανάσταση. Η προδοσία των σοσιλαδημοκρατών συνεχίστηκε με τη συμφωνία καπιταλιστών και ηγετών συνδικάτων για ταξική ειρήνη. Ταυτόχρονα συγκροτήθηκαν ένοπλες αντεπαναστατικές ομάδες (Φράικορπς) από τα στρατιωτικά τμήματα που επέστρεψαν από το μέτωπο μετά την ανακωχή της Κομπιέν. Αμέσως άρχισαν τις επιθέσεις σε συγκεντρώσεις εργατών και στα γραφεία των Σπαρτακιστών.

Μέσα στο Δεκέμβρη, και παρά την τρομοκρατία, οι διαδηλώσεις συνεχίζονται. Οι εργάτες απαιτούν να πέσει η κυβέρνηση του Έμπερτ. Για άλλη μια φορά η αστική τάξη της Γερμανίας βρίσκεται στριμωγμένη. Οι σοσιαλδημοκράτες παρεμβαίνουν ενεργά στα Σοβιέτ με στόχο να τα υπονομεύσουν και να τα πάρουν με το μέρος τους. Και το πετυχαίνουν. Χωρίς την ύπαρξη Κομμουνιστικού Κόμματος, στο Παγγερμανικό Συνέδριο των Σοβιέτ (16-21 Δεκέμβρη) η πλειοψηφία των συνέδρων πείστηκε από τους ηγέτες των σοσιαλδημοκρατών ότι η επανάσταση τελείωσε και αρχίζει η οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Φυσικά, αυτό ήταν ένας ελιγμός της κυβέρνησης Έμπερτ για να καταστείλει την επανάσταση.

Έτσι, αφού τα Σοβιέτ έδωσαν τον έλεγχο της εξουσίας στους σοσιαλδημοκράτες, η κυβέρνηση είχε τη δυνατότητα να περάσει στην ανοιχτή καταστολή. Σε διαμαρτυρία των ναυτικών για το σταμάτημα της μισθοδοσίας τους στις 24 Δεκέμβρη η κυβέρνηση απάντησε με βομβαρδισμό της σχολής τους. Παρ’ όλα αυτά, η εργατική τάξη της Γερμανίας ξεσηκώθηκε ξανά, απαιτώντας να σταματήσει η συνεργασία με τους σοσιαλδημοκράτες στα Σοβιέτ.

 

Νέα εξέγερση και άγρια καταστολή

Έτσι η ομάδα του «Σπάρτακου» μετά από Συνδιάσκεψη στα τέλη Δεκέμβρη -αρκετά καθυστερημένα- αποφάσισε να αποκοπεί από τους Aνεξάρτητους Σοσιαλδημοκράτες και να ιδρύσει το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας (KPD) στις 30 Δεκέμβρη 1918. Το ιδρυτικό Συνέδριο ενέκρινε επαναστατικό πρόγραμμα με στόχο την δικτατορία του προλεταριάτου. Από τις πρώτες αποφάσεις ήταν η έναρξη ένοπλου αγώνα, αν και οι συσχετισμοί δεν ήταν ευνοϊκοί. Η κυβέρνηση τοποθετώντας στη θέση του αρχηγού της αστυνομίας τον σκληρό σοσιαλδημοκράτη Ερνστ προκάλεσε τους εργάτες σε μια πρόωρη εξέγερση.

Στις 5 Γενάρη πραγματοποιείται στο Βερολίνο άλλη μια τεράστια διαδήλωση που απαιτεί τη διάλυση των Φράικορπς και την ανατροπή της κυβέρνησης. Τι επόμενες μέρες, μέσα σε συνθήκες γενικής απεργίας, οπλισμένοι εργάτες κατέλαβαν ξανά δημόσια κτίρια του Βερολίνου, παραλύοντας το κράτος. Όμως, οι διαφωνίες που υπήρχαν μέσα στις τάξεις των επαναστατών καθυστέρησαν τη λήψη καίριων αποφάσεων. Έτσι, η κυβέρνηση βρήκε τον χρόνο που χρειαζόταν για να ανασυγκροτηθεί. Οι Ανεξάρτητοι Σοσιαλιστές υπαναχωρώντας, αποφάσισαν να μην συμμετέχουν άλλο στην επανάσταση. Το Κομμουνιστικό Κόμμα, με τις δυνάμεις που διέθετε, δεν μπορούσε πλέον να προχωρήσει τον ένοπλο αγώνα. Έτσι, η κυβέρνηση ξεκίνησε την αντεπίθεση. Το KPD κηρύχθηκε παράνομο. Η καταστολή που ακολούθησε ήταν απερίγραπτη: «Στις 11 Ιανουαρίου η κυβέρνηση είχε συγκεντρώσει στρατό και άρχισε να εφαρμόζει σκληρά μέτρα. Εναντίον των εργατών και των στρατιωτών που αμύνονταν στο μέγαρο της διεύθυνσης της αστυνομίας και στα γραφεία της εφημερίδας "Φόρβερτς", χρησιμοποιήθηκαν πυροβολικό και τρομπλόν. Οι αιχμάλωτοι δέρνονταν άγρια και πολλοί τουφεκίζονταν επιτόπου. Οι κομμουνιστές κηρύχθηκαν εκτός νόμου. Οι κύριες δυνάμεις των σωμάτων των "εθελοντών" – η λευκή φρουρά του Νόσκε, εισβάλανε στις εργατικές συνοικίες». (Παγκόσμια Ιστορία, τ. Η, σελ. 197). (σημ. Ο Νόσκε ήταν υπουργός άμυνας).

Στις 15 Γενάρη οι δύο κομμουνιστές ηγέτες Λούξεμπουργκ και Λίμπκνεχτ συλλαμβάνονται και δολοφονούνται. Το πτώμα της Λούξεμπουργκ βρέθηκε μήνες αργότερα. Η καταστολή συνεχίστηκε για πολλές εβδομάδες. Καθημερινές ήταν οι εκτελέσεις στους δρόμους του Βερολίνου και τα πτώματα χιλιάδες.

Συμπεράσματα

Η γερμανική εργατική τάξη πλήρωσε βαρύ τίμημα για αυτή την πρώτη προσπάθεια να συγκρουστεί με την αστική τάξη και να πάρει την εξουσία. Η έλλειψη οργανωμένου και αποτελεσματικού σχεδίου για την κατάληψη της εξουσίας αλλά και ο χρόνος που πέρασε για να αποκαλυφθεί ο προδοτικός ρόλος της σοσιαλδημοκρατίας ήταν καθοριστικοί παράγοντες. Οι αυταπάτες μεγάλου μέρους της εργατικής τάξης για τους σοσιαλδημοκράτες, και μάλιστα μέσα σε συνθήκες οξυμένης ταξικής πάλης, άφησαν χώρο για να ανασυγκροτηθεί η αστική τάξη, βασιζόμενη στις ψεύτικες υποσχέσεις των υποτιθέμενων φίλων των εργατών. Η ανάγκη ύπαρξης επαναστατικής οργάνωσης και κομμουνιστικού κόμματος αποδείχθηκε ως όρος κρίσιμος και αποφασιστικός για το προχώρημα της επανάστασης.

Όμως η έφοδος στον ουρανό του γερμανικού προλεταριάτου συγκλόνισε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Άρχισε να γίνεται φανερό το ρήγμα που χώριζε τους ηγέτες της σοσιαλδημοκρατίας από τις επαναστατικές διαθέσεις των λαϊκών μαζών. Το Μάρτη του 1919 ιδρύθηκε η Γ’ Διεθνής. Τα επόμενα χρόνια δημιουργήθηκαν δεκάδες κομμουνιστικά κόμματα που με την καθοδήγησή τους ξέσπασαν μέσα στην καρδιά της Ευρώπης πολλές εργατικές εξεγέρσεις και επαναστάσεις οι οποίες κατάφεραν να θέσουν ζήτημα εξουσίας και να ιδρύσουν σοβιέτ, έστω και για σύντομο χρονικό διάστημα.

Φέτος -όπως και κάθε χρόνο- η επέτειος της δολοφονίας των ηγετών του γερμανικού προλεταριάτου τιμήθηκε στις 10 Γενάρη με μια μεγάλη διαδήλωση 10.000 κομμουνιστών στο Βερολίνο που τη συνέδεσαν με τους πολεμικούς εξοπλισμούς της κυβέρνησης Μερτς και τους κινδύνους που απειλούν τους λαούς.

Σ.Σ.

Πηγές

«Παγκόσμια Ιστορία» τόμος Η’, Ακαδημία Επιστημών Σοβιετικής Ένωσης, εκδ. Μέλισσα

«Απαντα Λένιν», τόμος 28, (4η ρωσική εκδ. 1954)